Urumo

De Arhuacos noemen zichzelf Ikʉ: „de mensen”. Ze delen deze berg met de Kogui, de Wiwa en de Kankuamo. In hun taal, het ika, uit de Chibcha-familie, betekent tutu de mochila, en urumo tegelijk de slak, de spiraal en het universum. Het Colombiaanse ministerie van Cultuur heeft de mochila arhuaca tot cultureel symbool van de natie gemaakt en rekent het ika tot de „ernstig bedreigde” talen. In 2022 nam UNESCO het kennissysteem van de vier volken van de Sierra op in het immaterieel cultureel erfgoed, en de inschrijving vermeldt dat de overdracht via het gebruik van de taal verloopt. Wij kopen deze partij in San Rafael en hebben hem zijn woord gelaten; wat de mamo's erover zeggen, is van hen. Een mochila arhuaca begint bij de bodem, in een spiraal, en wordt naar boven toe geweven.