Naar inhoud

Winkelwagen

Je winkelwagen is leeg

Doorgaan met winkelen

MOOJO Journal

Waarom cacao niet alleen chocolade is

Een grondtekst om cacao te bekijken voor de chocolade: vrucht, pulp, fermentatie, terroir, verwerking en menselijke band.

Waarom cacao niet alleen chocolade is

Voor velen van ons roept cacao meteen chocolade op: een tablet, een praline, een warme drank, een gedeeld dessert. Toch is chocolade maar een van de mogelijke vormen van cacao · en niet de eerste.

Lang voor de tabletten en de chocolade-industrie bestond cacao als vrucht, als boom, als teelt en als drank. Hij hoorde bij landschappen, bij gemeenschappen, bij doorgegeven gebaren. Daar vertrekken wij van, in Heks, telkens wanneer een zak bonen in het atelier aankomt.

Alles begint in een vrucht

Cacao ontstaat niet in een fabriek. Hij groeit in tropische bossen, in de schaduw van andere bomen, in levende bodems, op het ritme van de regens en van menselijk werk.

De vruchten groeien rechtstreeks op de stam en de takken van de cacaoboom. Rijp bevatten ze tientallen bonen, omhuld door een witte, zachte, zurige pulp. Wie voor het eerst een verse vrucht opent, herkent nog niets van chocolade: de pulp doet denken aan lychee, ananas, citrus of passievrucht; de bonen zelf zijn plantaardig, bitter, wrang. In dat stadium bestaat chocolade niet. Er is alleen levende materie, en veel mogelijkheden.

De witte pulp, waar de smaak vandaan komt

We stellen ons cacao bruin voor. Zijn geschiedenis begint nochtans in het wit. De pulp rond de bonen voedt tijdens de fermentatie eerst gisten en dan bacteriën; ze warmt op, valt uiteen, loopt weg, verandert van geur en van rol. Wat op een eenvoudige omhulling lijkt, is de motor van een diepe omvorming.

Zonder die pulp geen fermentatie; zonder fermentatie zouden de meeste aroma's die men later in de kop zoekt nooit verschijnen. Het is een les die wij bij elke partij onthouden: wat men proeft komt vaak van wat men op het moment van proeven niet meer ziet · de boom, de bodem, het klimaat, de pulp, de tijd, de handen die sorteerden.

Een materie die verandert

Een verse boon wordt niet door toverkracht cacao. Ze doorloopt een reeks stappen die haar structuur, haar geur, haar kleur en haar aromatisch potentieel veranderen.

Na de oogst en het openen van de vruchten komt de fermentatie: de bonen, nog met hun pulp, gaan in kisten of bakken, naargelang de streek. Dagenlang loopt de temperatuur op. Gisten, melkzuur- en azijnzuurbacteriën vormen de pulp om en zetten reacties in gang binnenin de boon. Die stap geeft nog geen chocolade; ze schept de voorwaarden voor het ontstaan ervan. Ze maakt van een ruwe bitterheid een materie die fruitige, bloemige, honingachtige, gekruide en houtige tonen kan tonen.

Dan volgt het drogen. Te snel en het zet gebreken vast; te traag en het verzwakt de boon. Goed geleid stabiliseert het wat de fermentatie heeft geopend.

Pas later komen het branden, het pellen, het malen, het rijpen, het tempereren. Bij elk van die stappen kan men tonen of toedekken; op elk moment moet men kiezen · doorduwen, vertragen, wachten. Ons werk is niet een identiteit fabriceren. Het is begrijpen wat de materie toelaat, en ze begeleiden zonder ze te bedekken.

Cacaobonen aan het drogen onder een serre
Drogen · stabiliseren zonder uit te wissen.

De cacao voor de chocolade

De chocolade die wij kennen is een recente uitvinding in de lange geschiedenis van de cacao. Voor hij in tabletten werd gegoten, met suiker gemengd of tot pralines verwerkt, is cacao lang een drank geweest.

In de Meso-Amerikaanse culturen vervulde hij meerdere rollen tegelijk: voedsel, ruilmiddel, offergave, teken van gastvrijheid, aanwezigheid in gedeelde momenten. Hij ging niet op in zoet genot.

In Europa aangekomen verandert zijn geschiedenis. Suiker, specerijen, melk en daarna industriële technieken veranderen de perceptie ervan; beetje bij beetje verdwijnt de cacao achter de chocolade. Die evolutie heeft prachtig vakmanschap voortgebracht, en wij maken er deel van uit. Maar ze heeft een blijvende verwarring geschapen: wij denken cacao te kennen omdat wij chocolade kennen.

Cacao is nochtans ruimer. Hij kan drank zijn, pasta, tablet, ingrediënt, ochtendgebaar, origine, ruwe materie. Chocolade is een mogelijke bestemming, niet het vertrekpunt.

Een tablet is niet de cacao

Zeggen dat een tablet cacao is, lijkt een beetje op zeggen dat een fles wijn een druif is. Het klopt, en het is onvolledig.

Tussen de vrucht en het afgewerkte product liggen een terroir, een variëteit, een oogst, een fermentatie, een droging, een reis, een branding, een maling, een rijping, een gebaar. Het tablet drukt een materie uit; het vat ze niet samen.

Daarom kunnen twee tabletten met hetzelfde percentage radicaal verschillende ervaringen geven. Een 100 % kan rond en fruitig zijn; een andere intens en tannisch. Een 75 % kan bitterder lijken dan een 100 %, naargelang de origine, de fermentatie en de verwerking. Het percentage zegt een verhouding. Op zichzelf zegt het niets over de kwaliteit van de boon, noch over de zorg waarmee ze is bewerkt.

Bij MOOJO telt het tablet en telt de kop. Maar ze zijn de zichtbare vormen van een langer verhaal.

De smaak van de plaats

Bij wijn verbaast niemand zich erover dat men over terroir spreekt. Bij specialty koffie aanvaardt men dat een hoogte, een variëteit, een procedé de kop veranderen. Voor cacao begint die lezing zich pas te verspreiden.

Toch drukt ook cacao de plaats uit: de bodem, het klimaat, de hoogte, de schaduw, de omringende bomen, de landbouwpraktijken. De genetica speelt haar rol. Een Criollo Blanco uit Mexico vertelt niet hetzelfde verhaal als een cacao uit Semuliki in Oeganda, als een Nacional uit Ecuador of als een cacao uit de Alta Verapaz in Guatemala.

Maar het terroir stopt niet bij de bodem. Het omvat de gebaren: dezelfde boon verandert van gezicht naargelang de fermentatie, de droogduur, de branding, de manier waarop ze gemalen wordt. Het terroir is een gesprek tussen natuur en cultuur.

Cacaolandschap in Guatemala
Guatemala · Alta Verapaz
Cacaoboom in Mexico
Mexico · Soconusco
Semuliki-woud in Oeganda
Oeganda · Semuliki

Aromatische tonen zijn geen toegevoegde aroma's

Een verwarring komt vaak terug: wanneer wij over rood fruit, olijf, jasmijn, honing of noten spreken, denken sommigen dat die aroma's zijn toegevoegd. Neen.

Het proefvocabulaire dient om te beschrijven wat de materie uit zichzelf oproept. Zoals bij wijn, koffie of olijfolie zijn de tonen zintuiglijke ijkpunten: ze zetten woorden op een ervaring. Een cacao kan banaan oproepen zonder banaan te bevatten, aan bloemen doen denken zonder bloem, honing suggereren zonder suiker. Die nuances ontstaan uit de variëteit, de fermentatie, de droging, de branding, de maling.

Dat is wat cacao boeiend maakt: met respect bewerkt heeft hij geen aroma's nodig om complex te zijn. Hij draagt al een landschap.

Wat wij ermee doen

MOOJO ontstond in 2012, aan de Ucayali, uit een ontmoeting met cacao zoals men die bereidt en deelt; vandaag wordt hij gemaakt in Heks, in het oude buurtspoorstation, partij per partij. Cacao is voor ons geen ingrediënt. Het is het ontmoetingspunt tussen een bos, producentenfamilies, een atelier en een kop.

Die band bewaren betekent niet de materie onbewerkt laten. De bewerking is nodig; ze moet met oor voor de materie gebeuren. Branden is tonen, niet overheersen. Malen is een textuur openen, niet gelijkschakelen. Tempereren is de cacao een stabiele, praktische en mooie vorm geven · niet hem industrialiseren.

Cacaobonen en MOOJO-tablet, atelier van Heks
Bonen en tablet, in het atelier.

In de wereld van de ceremoniële cacao wordt het ruwe of onregelmatige soms als authentieker voorgesteld. Wij geloven dat niet. Authenticiteit zit in de band met de materie, in de transparantie over de origine, in de zorg voor het procedé. Een glad, glanzend en getempereerd tablet kan diep trouw zijn aan de cacao, als het van een gerespecteerde materie vertrekt · zonder suiker, zonder melk, zonder aroma, zonder additief. De vorm doet het ritueel niet teniet; ze maakt het toegankelijk en stabiel.

Cacaomassa bij het verlaten van de steen, atelier MOOJO
Cacaomassa bij het verlaten van de steen.

Cacao als band

Een kop cacao is nooit alleen een kop. Ze kan een pauze zijn, een ochtendgebaar, een aanwezigheid in een kring, een band met een origine, een manier om te vertragen of te delen.

Maar die band mag niet vaag worden. Cacao verbindt omdat hij ergens vandaan komt, omdat iemand hem heeft geteeld, omdat hij echte stappen heeft doorlopen en tijd vraagt. Het ritueel, als er een is, begint ruim voor de kop: in de bodem, de vrucht, de fermentatie, het vuur, de maling.

Cacao voedt meer dan het lichaam, maar men mag hem niet van alles laten zeggen. Zijn kracht komt van zijn verankering. Hij hoeft niet met beloftes te worden beladen; vaak volstaat het hem met aandacht te bereiden.

Anders naar cacao kijken

De volgende keer dat u een kop bereidt of een blokje van een tablet breekt, neem dan even tijd voor u proeft. Volg de draad terug: de vrucht, de witte pulp, de bonen die fermenteren, de dagen drogen, de handen die sorteren, de zak die reist, het atelier, de branding, de draaiende steen, de materie die pasta wordt.

Dan houdt chocolade misschien op een eindpunt te zijn en wordt ze weer een deur · naar de vrucht, het bos, het gebaar, het terroir. En dan begrijpt u waarom wij bij MOOJO evenveel over cacao als over chocolade spreken. Chocolade is belangrijk. Cacao is ruimer.

Zet de zintuiglijke reis voort

Verken de origines